Participatie Omgevingswet – Participatie was in het kader van projectontwikkeling in aanloop naar de inwerkingtreding van de Omgevingswet zo’n beetje het meest gebezigde en gevreesde woord. Met die wet is participatie namelijk wettelijk verankerd, met name bij planologische besluiten. Ruim twee jaar na inwerkingtreding moet echter worden vastgesteld dat de invloed daarvan op basis van de huidige rechtspraak wel meevalt. Hier zou op korte termijn verandering in kunnen komen: de Raad van State heeft namelijk advies gevraagd over hoe om moet worden gegaan met participatie!
Auteur: Robin Evens
Geplaatst op:
Participatie is geen instemming
Ruim twee jaar later moeten we op basis van de rechtspraak vaststellen dat de impact daarvan wel meevalt. In algemene zin wordt in de rechtspraak overwogen dat participatie in beginsel een indieningsvereiste is: bij bv, de aanvraag van een BOPA moet worden aangegeven of participatie heeft plaatsgevonden. Het kan op basis van een besluit van de gemeenteraad in bepaalde gevallen verplicht zijn om in bepaalde mate ook participatie te organiseren. Dan nog geldt dat een participatieplicht niet inhoudt dat iedereen ook in moet stemmen met het project. Participeren vereist wel dat een (serieuze) poging wordt ondernomen om input van anderen op een voornemen op te halen vóórdat een aanvraag wordt ingediend.
Hoewel de rechtspraak daarover ook wat openingen voor een andere conclusie lijkt te bieden, wordt meestal geoordeeld dat de uitkomsten van participatie niet kunnen leiden tot weigeren van een omgevingsvergunning. Het geheel achterwege laten van verplichte participatie kan wel leiden tot ingrijpen door de rechtbank (zie bijvoorbeeld ECLI:NL:RBAMS:2025:9275).
Participatie Omgevingswet onder vergrootglas Raad van State
De invloed van participatie onder de Omgevingswet lijkt dus veel kleiner dan in eerste instantie gevreesd. Dit zou op korte termijn echter kunnen veranderen. De Raad van State heeft namelijk staatsraad advocaat-generaal Nijmeijer gevraagd om te adviseren over de invulling van participatie onder de Omgevingswet. Daar zijn de volgende vragen bij gesteld:
- Kunnen er ondanks de vormvrijheid minimale eisen geformuleerd waaraan het participatieproces moet voldoen?
- Moet participatie (ook) zien op keuzes die een bestuursorgaan maakt voorafgaand aan het voornemen om een omgevingsplan te wijzigen, zoals de locatiekeuze?
- Kan participatie voor een omgevingsplanwijziging deels of geheel worden overgelaten aan een (project)ontwikkelaar? Zo ja, of en hoe moet het bestuursorgaan dan nagaan of participatie goed heeft plaatsgevonden?
- Kan een gebrek in het participatieproces worden gepasseerd met een beroep op art. 6:22 Awb en zo ja, onder welke voorwaarden en in welke fase van de procedure?
Het advies van de staatsraad advocaat-generaal laat nog op zich wachten tot medio augustus. Hoe dan ook zal dat zeer interessante lessen voor de projectontwikkelaars en adviesbureaus die participatie organiseren opleveren!
Advocaat omgevingsrecht
Meer weten over participatie onder de Omgevingswet? Neem vandaag nog vrijblijvend contact op met advocaat omgevingsrecht!
Veelgestelde vragen over participatie Omgevingswet
Participatie is in beginsel een indieningsvereiste: bij het aanvragen van een omgevingsvergunning (zoals een BOPA) moet worden aangegeven óf participatie heeft plaatsgevonden. De gemeenteraad kan echter besluiten dat in bepaalde gevallen ook daadwerkelijke participatie verplicht is. Het volledig achterwege laten van verplichte participatie kan dan leiden tot ingrijpen door de rechter.
Nee. Participatie is niet hetzelfde als instemming. De verplichting houdt in dat een serieuze poging wordt ondernomen om input van anderen op te halen vóórdat een aanvraag wordt ingediend. Bezwaren of tegenstand vanuit de omgeving leiden in de rechtspraak doorgaans niet tot weigering van de omgevingsvergunning.
Volgens de huidige rechtspraak meestal niet. Rechters oordelen overwegend dat de uitkomsten van participatie op zichzelf geen grond vormen om een omgevingsvergunning te weigeren. Alleen het volledig achterwege laten van een serieus participatieproces kan juridische consequenties hebben.
De Raad van State heeft staatsraad advocaat-generaal Nijmeijer gevraagd te adviseren over onder meer: welke minimale eisen aan een participatieproces gesteld kunnen worden, of participatie ook betrekking heeft op vroege keuzes zoals locatieselectie, of participatie mag worden uitbesteed aan een projectontwikkelaar, en of een gebrekkig participatieproces kan worden gepasseerd op grond van artikel 6:22 Awb.
Het verwachte advies van staatsraad advocaat-generaal Nijmeijer (medio augustus 2026) kan de spelregels rondom participatie verduidelijken of aanscherpen. Voor projectontwikkelaars en adviesbureaus die participatietrajecten organiseren is dit advies daarom van groot belang, omdat het mogelijk minimumeisen, verantwoordelijkheden en juridische risico’s nader invult.